Co jest najważniejsze w mieszkaniu alergika? Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie, ale wiadomo, że podstawą jest uwolnić się od alergenów. Dlatego temat ten traktujemy tak szeroko i z różnych stron:
-
Jesteś tutaj:
- Strona główna
- Publikacje naukowe
- Choroby alergiczne
Choroby alergiczne
Uwaga lekarzy i pacjentów jest skupiona na wzrastającym trendzie zachorowań na choroby alergiczne oraz na patomechanizmie tych chorób, który do końca nie jest wyjaśniony. Praca przedstawia mediatorowo-komórkowe zjawiska w atopii. Głównie te, które toczą się na błonach śluzowych górnych dróg oddechowych.Borgis - Postępy Nauk Medycznych 11/2007, s. 445-452
Edward Zawisza
Choroby alergiczne
Allergic diseases
Poradnia Chorób Zapalnych i Alergicznych Oddział Laryngologiczny, Szpital Bielański
Kierownik Oddziału: dr n. med. Jan Bardadin
Kierownik Poradni: prof. dr hab. med. Edward Zawisza
(fragment publikacji)
Choroby alergiczne górnych dróg oddechowych obejmują w niektórych krajach ponad 30% populacji (Anglia 37%, USA 34%). Podobnie też choroby alergiczne skóry występują u ponad 20% populacji. Dotyczy to szczególnie dzieci. Do chorób alergicznych zaliczamy rhinitis, sinusitis, astma, hypersensitivity pneumonitis, (zewnątrzpochodne zapalenie pęcherzyków płucnych), zapalenie spojówek, pokrzywki, kontaktowe i atopowe zapalenie skóry, obrzęki naczynioruchowe (angioedema), alergiczne i migrenowe bóle głowy oraz niektóre choroby przewodu pokarmowego. W większości tych jednostek chorobowych mamy do czynienia ze wzrostem poziomu totalnych i swoistych IgE. Pojęcie chorób alergicznych jest znacznie szersze niż chorób atopowych. Te ostatnie są mediowane przez IgE. Natomiast wiele chorób alergicznych jest IgE-niezależnych.
Alergeny
Klasycznie dzielimy je na alergeny wziewne, pokarmowe oraz tak zwane reakcje polekowe.
Pyłki roślin
Wywołują sezonowe (okresowe) objawy alergiczne ze strony górnych (pyłkowice) i dolnych (astmy sienne) dróg oddechowych. Pyłki roślin odpowiedzialne za tzw. gorączkę sienną to: pyłki drzew liściastych, traw i zbóż oraz chwastów.
Pyłkowice należą do rodziny Betulaceae (brzoza, olcha, leszczyna). Na przykład w Australii 80% ludzi z pyłkowicami reaguje na antygeny Betulaceae. Główny antygen brzozy brodawkowatej.
Betula verrucosa, Bet.v.1 – jest polipeptydem o ciężarze cząsteczkowym 17 kd. Występuje on w cytosolu dojrzałego pyłku roślin. Ponad 90% pacjentów uczulonych na drzewa buduje przeciwciała klasy IgE na Bet.v.1, a 60% wykazuje wyłączną reakcję na ten główny antygen. Pyłek brzozy ma wielkość 22 mm, dlatego też z trudem dostaje się do dolnych dróg oddechowych. Objawy pyłkowic wywołanych Betula verrucosa dotyczą głównie błony śluzowej nosa i spojówek. Znaleziono jednak w atmosferze drobne cząsteczki tego antygenu niezwiązane z pyłkiem. Mówimy o tzw. pozapyłkowych źródłach alergenu pyłkowego.
Stężenie tych drobnych cząsteczek zwiększa się po opadach deszczu. Podejrzewa się, że pyłek brzozy pod wpływem kropel deszczu pęka. Wydostają się na zewnątrz drobne ziarenka cytoplazmy tworzące tzw. mgłę pyłkową. Jednak w badaniach doświadczalnych nie udało się potwierdzić pękania pyłków brzozy pod wpływem wody. Natomiast udowodniono, że występują olbrzymie ilości pyłków na liściach rośliny. Po deszczu dochodzi do rozwoju tzw. tuby pyłku. Tworzy się łagiewka pyłkowa ( pollen tubes). Tuba ta w czasie wysychania liścia pęka. Wysypują się olbrzymie ilości antygenu pyłkowego, który jest na tyle mały, że penetruje do płuc dając objawy tzw. astmy siennej. Rycina 1 ilustruje te zjawiska. Badania wykonano w Australii pomiędzy 16 października a 12 listopada.
Ryc. 1. Mgła pyłkowa.
Podobne zjawiska występują w przypadku pyłków traw i chwastów. Trawy ( Poaceae), ze względu na swoją wiatropylność należą do najważniejszych roślin interesujących alergologów.
Pyłki traw charakteryzują się jeszcze dodatkową właściwością polegającą na łatwej dyfuzji alergenu w roztworach izotonicznych (np. wydzielinie z nosa). Ta dyfuzja na błonach śluzowych jest odpowiedzialna za natychmiastowe reakcje (kichanie, katar, świąd oczu i zaczerwienienie spojówek). Natomiast drobne cząsteczki wydostające się w mechanizmie „pollen tube”, penetrują głęboko do płuc dając objawy tzw. astmy siennej. Podobnie też zachowują się pyłki chwastów (bylice i komosy).
Roztocza
W klimacie umiarkowanym obok pyłków, decydującym alergenem są roztocza kurzu domowego. Są one odpowiedzialne za całoroczne (przewlekłe) zapalenia alergiczne górnych dróg oddechowych, astmy i atopowe zapalenie skóry. Unikanie (karencja) kontaktu z roztoczami znacznie zmniejsza objawy chorobowe. Szczególnie w klimacie umiarkowanym odpowiedzialne są trzy gatunki: Dermatophagoides farinae, Dermatophagoides pteronyssinus i Euroglyphus maynei. Natomiast w klimacie tropikalnym dominuje Blomia tropicalis. Jest to tzw. roztocz magazynowy (storage mites).
Inne rzadsze źródła alergenu roztoczowego to: Glycyphagus domesticus, Lepidoglyphus destruktor, Tyrophagus putrescentie i Acarus siro.
Naskórki zwierząt
Antygen Fel.d.1 jest znajdowany zarówno w domach z kotem jak i bez kota. Chociaż w tym pierwszym przypadku jest więcej. Rycina 2 przedstawia to graficznie.
Pleśnie
Ponad 80 gatunków grzybów może wywoływać objawy ze strony układu oddechowego. Najważniejsze z nich należą do 3 specyficznych grup.
1. Ascomycetes,
2. Basidiomycetes,
3. Denteromycetes ( fungi imperfecti).
Grzyby różnią się, co do warunków wymaganych do ich wzrostu. Niektóre z nich ( Penicillium i Aspergillus) wymagają do swojego wzrostu relatywnie suchego klimatu. Nazywamy je kserofilicznymi. Natomiast inne takie jak Stachybotrys są hydrofiliczne, wymagające do swojego wzrostu wysokiej zawartości wody. Gatunki takie jak Alternaria, Cladosporium, Epicoccum i Aureobasidium mogą rosnąć na powierzchni liści drzew i innych roślin. Wiele grzybów używa drewna i celulozy jako źródła azotu. Grzyby saprofityczne rosną na rozpadających się resztkach roślin zawierających celulozę. Są też takie, które odżywiają się żywymi tkankami roślinnymi, w czasie wilgotnej pogody dobrze rosną Fusarium i Phoma. Także niektóre Ascorpores i Basidispores. W czasie suchej i wietrznej pogody dobre warunki do wzrostu mają: Alternaria, Cladosporium, Echinococum, Helminthosporium i Drechslera.
Grzyby a alergia
Wiele badań wykazało, że objawy alergiczne, szczególnie ze strony górnych dróg oddechowych nasilają się, gdy stężenie zarodników pleśni jest wysokie. Z grzybów występujących poza domem najsilniejsze reakcje alergiczne wywołują: Alternaria alternata, Stemphylium botryosum, Botrytis cinerea, Cladosporium herbarium i Cladosporium cladosporoides. Z grzybów występujących wewnątrz domów najsilniejsze reakcje wywołują Rhodotorula rubra, Sporobolomyces salmonicolort, Chaetomium globoscum i Cladosporium Sphaerospermum, Penicillium i Aspergillus.
Jady owadów
Uczulenie na jady owadów błonoskrzydłych obejmuje około 3% populacji. Najczęstsze są uczulenia na jady osy, pszczoły i szerszeni. Reakcje mogą występować jako obrzęk i zaczerwienienie w miejscu wkłucia. Mogą też mieć charakter wstrząsu anafilaktycznego.
Ważne jest ocenianie czynników ryzyka, które są odpowiedzialne za wystąpienie reakcji anafilaktycznej. Czynniki ryzyka klasyfikujemy na 4 grupy: do pierwszego zaliczamy ciężkość poprzedniej reakcji. Reisman w badaniach prospektywnych obejmujących 220 pacjentów, którzy przy poprzednim wkłuciu wykazywali rozległą, uogólnioną reakcję anafilaktyczną, a nie byli poddani immunoterapii, udowodnił, że następna ekspozycja na jad także kończy się wstrząsem anafilaktycznym.
Drugim czynnikiem wpływającym na ciężkość reakcji jest wiek. Większość zgonów po ukłuciach owadów występuje u ludzi dorosłych. Trzecim czynnikiem jest gatunek owada. Doświadczenie wskazuje, że jad pszczół jest znacznie bardziej patogenny niż jad osy. Czwartym czynnikiem jest odległość w czasie pomiędzy pierwszym a drugim ukąszeniem. Immunoterapia jest leczeniem z wyboru przy ukąszeniach na jady owadów. Nie jest do niej wskazaniem nawet duża, rozległa reakcja. Nie można też jej stosować, jeżeli nie znamy gatunku owada, który do niej doprowadził. Należy przeprowadzić odpowiednie testy skórne oraz ocenę poziomu IgE w surowicy krwi. Wskazaniem do immunoterapii są zagrażające życiu reakcje anafilaktyczne, obejmujące objawy ze strony układu sercowo-naczyniowego i oddechowego.
Alergeny pokarmowe
Alergia pokarmowa występuje u 8% dzieci poniżej 2 roku życia i około 2% ludzi dorosłych. Jest to choroba częsta. Dzieci są zwykle uczulone na jajka, mleko, orzechy ziemne, soję i pszenicę. Dorośli na orzechy (laskowe, ziemne i kasztanowe), ryby, owoce morza i niektóre owoce i warzywa. Uczulenie na niektóre alergeny (mleko i jajka) z wiekiem ustępuje.
Natomiast uczulenie na orzechy i ryby utrzymuje się często do końca życia. Reakcje na pokarmy mogą być mediowane przez IgE lub przez inne nieatopowe mechanizmy. Jednak o prawdziwej reakcji alergicznej na pokarmy mówimy wówczas, gdy jest ona IgE-zależna. Alergia pokarmowa występuje u pacjentów atopowych tzn. takich, u których występuje jedna lub więcej chorób atopowych (pyłkowice, astmy, atopowe zapalenie skóry). Choroba ta też ma tendencje do występowania rodzinnego.
Typowym obrazem alergii pokarmowej jest OAS ( oral allergy syndrom). Jest to świąd i pieczenie błony śluzowej policzków podniebienia przy spożywaniu świeżych owoców i jarzyn. Często też występują nudności i wymioty. Niektórzy pacjenci skarżą się na zmiany skórne i napady duszności. W cięższych przypadkach dochodzi do wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego. Wstrząs ten jest trudny do wykrycia gdyż często jego objawy występują bez manifestacji skórnej. Inną ważną manifestacją alergii pokarmowej jest atopowe zapalenie skóry. Częste próby prowokacyjne antygenami pokarmowymi zaostrza objawy A.Z.S. (atopowe zapalenie skóry).
Mechanizmy
Alergia (atopia) jest klasycznie rozpatrywana jako IgE mediowana reakcja na alergeny środowiskowe. Jednak współcześnie uważa się, że alergeny ze względu na ich proteolityczną aktywność mogą bezpośrednio aktywować komórki tuczne i bazofile. Wykazano, że antygeny kurzu domowego mogą bezpośrednio stymulować komórki nabłonkowe nosa i oskrzeli. Indukują one uwalnianie z tych komórek cytokin i chemokin, które wywołują alergiczne zapalenie błon śluzowych z pominięciem mechanizmu IgE. Antygen Der.p.I jest także zdolny do rozluźnienia ścisłych połączeń pomiędzy komórkami nabłonkowymi, zwiększając przepuszczalność nabłonka dla antygenów. Rola mechanizmów IgE-niezależnych jest niedoceniana.
Publikacje Prof. Dr. Hab. Edwarda Zawiszy:
1. Diagnostyka alergicznych chorób górnych dróg oddechowych 2. Nieswoista terapia chorób alergicznych górnych dróg oddechowych 3.Swoista desensybilizacja chorób alergicznych górnych dróg oddechowych
Poprzednie wiadomości
Alergia a używki: herbata, zioła
Substancje inne niż kofeina zawarte w herbacie nie są istotnymi czynnikami mogącymi wywoływać poważne reakcje alergiczne w mechanizmie IgE-zależnym. Niekiedy takimi czynnikami mogą być różnego typu dodatki do herbaty. Z punktu widzenia alergizującego działania herbaty zasadniczy problem tkwi w jej cyklu produkcyjnym.
Wpływ matki na rozwój alergii pokarmowej u dzieci
Matki mogą przyczyniać się do ekspresji alergii pokarmowej u swojego dziecka w kilku mechanizmach. Stwierdzono, że czynnik genetyczny może odgrywać podstawową rolę w rozwoju alergii.